Rizeli yazar Recep Koyuncu ada\u015f\u0131 Recep Usta ile birlikte \u00e7ok de\u011ferli ar\u015fivlik bir kitap yazd\u0131. Kitab\u0131n ad\u0131:<\/p>\n\n\n\n
\u201cAnkara \u0130stiklal Mahkemesinin R\u0130ZE DURU\u015eMALARI\u201d<\/p>\n\n\n\n
Rize\u2019de ola\u011fan\u00fcst\u00fc ilgi g\u00f6ren bu kitab\u0131 yazar\u0131ndan imzal\u0131 olarak ald\u0131m. \u0130psiz Recep Emice\u2019nin ada\u015f\u0131 iki yazar\u0131 birlikte kutluyorum. \u00c7ok ciddi bir ar\u015fiv \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ve emek var ortada.<\/p>\n\n\n\n
Kitapta arad\u0131\u011f\u0131m baz\u0131 bilgileri bulaca\u011f\u0131m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek dikkatle okudum. \u015eapka isyan\u0131 ile medreseleri kapatan E\u011fitimde Birlik Yasas\u0131n\u0131n ba\u011flant\u0131s\u0131 olmal\u0131 diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum, yan\u0131lmam\u0131\u015f\u0131m.<\/p>\n\n\n\n
Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn 17 Eyl\u00fcl 1924 Rize ziyaretinde Matarac\u0131 Mehmet Efendinin evindeki toplant\u0131larda konu\u015fulan, Potomya\u2019da okul yap\u0131m\u0131yla ilgili al\u0131nm\u0131\u015f kararla \u00f6rt\u00fc\u015fen bilgilerdi bunlar.<\/p>\n\n\n\n
E\u011fitimde Birlik Yasas\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131nda ya\u015fanan s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n devam\u0131yd\u0131 \u00e7\u0131kan isyanlar. Kolay de\u011fildi, medreseler kapanm\u0131\u015f, camiler Diyanete ba\u011flanm\u0131\u015f, okuryazar olmayan imamlar\u0131n i\u015fine son verilmi\u015fti. Menfaatlerini kaybeden imamlar itibarlar\u0131n\u0131 da kaybetmi\u015fti, ba\u015flar\u0131ndan sar\u0131klar\u0131 da al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Aralar\u0131nda tefecilik yapanlar bile vard\u0131. \u201c\u015eapka da istemez\u00fck\u201d dedikleri karakol bask\u0131n\u0131nda bunlar var m\u0131yd\u0131, kitapta bunu arad\u0131m ve buldum.<\/p>\n\n\n\n
Tutanaklar\u0131 okurken \u00f6n\u00fcme geldi. Mahkemede imamlara tek tek \u201cicazetin var m\u0131\u201d diye sorulmu\u015ftu. Bu soru isyanda bu durumun \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funu g\u00f6sterir. Hele tefecilik yapan imam\u0131n ticaret(!) kap\u0131s\u0131 da kapanacakt\u0131, ki, dini siyasete alet etti\u011fi yetmezmi\u015f gibi dinin yasaklad\u0131\u011f\u0131 faizi i\u015f edinmi\u015fti. Belli ki dininden \u00e7ok paray\u0131 seviyordu.<\/p>\n\n\n\n
Mahkemede icazeti olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 itiraf eden ba\u015f k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 imam hakimin \u00f6n\u00fcnde \u015fapka takarak pi\u015fmanl\u0131k g\u00f6sterisi yapt\u0131 ve idamdan kurtuldu. Onca insan\u0131 peri\u015fan etti, \u00fcstelik Rizelilere y\u00fcz y\u0131l s\u00fcren karde\u015f kavgas\u0131 b\u0131rakt\u0131. Tipik \u0130ngiliz oyunudur. \u00c7ok da uzun ya\u015fad\u0131. Fevzi Kar onu g\u00f6rm\u00fc\u015fl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc video kayd\u0131nda anlat\u0131yor. A\u015fa\u011f\u0131da linkini bulacaks\u0131n\u0131z. Onu hangi kelimelerle anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 burada s\u00f6ylemeyeyim. <\/p>\n\n\n\n
Recep Koyuncu\u2019nun kitab\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 ad\u0131 ge\u00e7en isyanc\u0131lardan baz\u0131lar\u0131 Fevzi Kar\u2019\u0131n verdi\u011fi isimlerle \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir. \u00d6rne\u011fin, cami \u00f6n\u00fcnde toplad\u0131klar\u0131 insanlara fetva verenler ile Fevzi Kar\u2019\u0131n anlat\u0131m\u0131ndaki kalaslar\u0131 yakt\u0131ranlar, yani \u201cBu okula gidenlerin cenaze namaz\u0131 k\u0131l\u0131nmaz\u201d diye fetva verenler ayn\u0131 ki\u015filerdir. Kalaslar\u0131 yakt\u0131ran bu imamlarla \u015fapka olaylar\u0131nda karakol basan imamlar ayn\u0131 ki\u015filerdir. Bu ba\u011flant\u0131y\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131labilmek i\u00e7in Recep Koyuncu\u2019nun kitab\u0131nda da anlat\u0131lan olaylar\u0131n bir y\u0131ll\u0131k d\u00f6k\u00fcm\u00fcn\u00fc yapaca\u011f\u0131m. <\/p>\n\n\n\n
3 Mart 1924<\/strong>; E\u011fitimde Birlik Kanunu \u00e7\u0131kt\u0131, imamlar Diyanet\u2019e ba\u011fland\u0131, okuryazar olmayanlar imaml\u0131k yapamaz oldu, medreseler kapand\u0131. Bundan alt\u0131 ay sonra;<\/p>\n\n\n\n 17 Eyl\u00fcl 1924<\/strong>; Atat\u00fcrk Rize\u2019ye geldi. G\u00fcndem, Rize\u2019de nerelerde yeni ilk ve orta mektep yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131n yerinde tespitiydi. Gazi Pa\u015fa yan\u0131nda tutanak k\u00e2tibini de getirmi\u015fti. okul ve silah arkada\u015f\u0131 Rizeli Miralay Mehmet Arif (Finci) Bey de vard\u0131. Okul yap\u0131lacak yer olarak se\u00e7ilen \u0130kizdere ve Potomya i\u00e7in tahsisat h\u0131zla \u00e7\u0131kart\u0131ld\u0131. (Rizeli gen\u00e7lerden Almanya\u2019ya motor ve in\u015faat, Moskova\u2019ya ziraat m\u00fchendislik e\u011fitimine g\u00f6nderilecek olanlar da burada belirlenmi\u015f olup Mehmet Arif beyin kuzenlerinden Muammer Morg\u00fcl ile Fuat Morg\u00fcl bunlar\u0131n aras\u0131ndad\u0131r.)<\/p>\n\n\n\n 1925 Yaz sonlar\u0131<\/strong>; Potomya\u2019da okul yap\u0131m\u0131 i\u00e7in kurumaya b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f kalaslar yak\u0131ld\u0131. Bunun \u00fczerine okul tahsisat\u0131 Pazar\u2019a kayd\u0131r\u0131ld\u0131. K\u00f6yl\u00fcler ikiye \u00fc\u00e7e b\u00f6l\u00fcnd\u00fc; okul istemeyenler, okul isteyenler, tarafs\u0131zlar. Okul istemeyenler tefeci imam\u0131n ba\u015f\u0131 \u00e7ekti\u011fi gruptu, bunlar daha sonra mektep de \u015fapka da istemeyen isyanc\u0131lar olarak karakol basacaklard\u0131.<\/p>\n\n\n\n 23 A\u011fustos 1925:<\/strong> Mustafa Kemal Kastamonu\u2019da ilk kez \u015fapka giydi ve bundan sonra medeni insan olarak \u015fapka giyece\u011fimizi ilan etti. Bunun \u00fczerine \u0130skilipli At\u0131f \u015fapka kar\u015f\u0131t\u0131 bir kitap yazd\u0131. Bu kitap Erzurum\u2019a, Giresun\u2019a ve Rize\u2019ye da\u011f\u0131t\u0131m edildi.<\/p>\n\n\n\n Eyl\u00fcl 1925<\/strong>: Rize\u2019de ve di\u011fer belli illerde \u015fapka kar\u015f\u0131t\u0131 olaylar ba\u015flad\u0131. \u0130ngilizlerin adam\u0131 \u0130skilipli At\u0131f\u2019\u0131n \u201cFrenk Mukallitli\u011fi ve \u015eapka\u201d kitab\u0131 Rize\u2019de sat\u0131ld\u0131. Bu kitab\u0131n Potomya\u2019daki ve di\u011fer illerdeki olaylarda k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 rol\u00fc olaca\u011f\u0131n\u0131 tahmin etmek hi\u00e7 zor de\u011fil. <\/p>\n\n\n\n 25 Ekim 1925<\/strong>: \u015eapka kanunu TBMM\u2019de g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri ba\u015flad\u0131. Ba\u015fka baz\u0131 \u015fehirlerde de buna itiraz sesleri duyuldu.<\/p>\n\n\n\n 22 Kas\u0131m 1925<\/strong>: Potomya\u2019da imam olmad\u0131\u011f\u0131 halde sar\u0131kl\u0131 dola\u015fan ki\u015filere resmi yaz\u0131 g\u00f6nderildi. (Recep Koyuncu bunlar\u0131 mahkeme ifadelerinden yazd\u0131.)<\/p>\n\n\n\n 25 Kas\u0131m 1925<\/strong>; \u015eapka Kanunu Resmi Gazetede yay\u0131nland\u0131. Art\u0131k memurlar fes giymeyecek, din g\u00f6revlileri sadece g\u00f6rev alanlar\u0131nda sar\u0131k takabilecekti. TBMM \u00fcyeleri ve memurlar\u0131 ba\u015fl\u0131k olarak \u015fapka giyecekti.<\/p>\n\n\n\n 25 Kas\u0131m 1925<\/strong>: Bu tarihte Rize\u2019de ya\u015fanan olay\u0131 yazar Recep Koyuncu\u2019nun Sons\u00f6z\u2019\u00fcnden okuyal\u0131m. (s.178)<\/p>\n\n\n\n \u201cPotomya\u2019daki Merkez camiinin \u00f6n\u00fcnde toplanan ve \u00e7o\u011funlu\u011fu silahl\u0131 olan kalabal\u0131k grup, caminin yak\u0131n\u0131ndaki karakolu bas\u0131p askerleri al\u0131koydu ve ard\u0131ndan 150 ki\u015filik silahl\u0131 bir grup Rize\u2019ye do\u011fru y\u00fcr\u00fcyerek harekete devam etti fakat umduklar\u0131 deste\u011fi, kuvveti toplayamad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcp Rize\u2019ye ula\u015fmadan da\u011f\u0131ld\u0131. Karakolda tutsak edilen askerler de ak\u015fam\u00fcst\u00fc saatlerinde serbest b\u0131rak\u0131ld\u0131. Bir g\u00fcn i\u00e7inde ya\u015fanan olaylar\u0131n h\u00fclasas\u0131 budur.\u201d<\/p>\n\n\n\n \u015eimdi, ben de bir yazar olarak okurlar\u0131ma bir dikkat sorusu soraca\u011f\u0131m: 25 Kas\u0131m 1925 tarihinde ya\u015fanm\u0131\u015f iki ayr\u0131 \u00f6nemli olay\u0131 okudunuz. \u015eapka Kanununun (K\u0131l\u0131k K\u0131yafet Kanunu) resmi gazetede yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn ile ayn\u0131 g\u00fcnde, Rize Potomya\u2019da ayn\u0131 adla bir ayaklanma yap\u0131l\u0131yorsa, bu i\u015f bir g\u00fcnde nas\u0131l organize edilir, normal olarak ayn\u0131 g\u00fcnde olacak i\u015f midir?<\/p>\n\n\n\n \u2026.<\/p>\n\n\n\n Kitap \u00fcst\u00fcne s\u00f6yleyeceklerim bitmedi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Recep Koyuncu\u2019ya bir kere daha elinize sa\u011fl\u0131k diyerek kitap hakk\u0131nda bir ka\u00e7 \u015fey daha s\u00f6yleyece\u011fim.<\/p>\n\n\n\n \u0130stiklal Harbi s\u0131ras\u0131nda Yunan u\u00e7aklar\u0131ndan at\u0131lan \u201cteslim olun\u201d bildirisini yazan \u0130ngiliz yanl\u0131s\u0131 \u0130skilipli At\u0131f\u2018\u0131n ad\u0131 da ge\u00e7iyor kitapta. Devrimlere ve \u015fapka kanununa kar\u015f\u0131 kitap yazmas\u0131 \u00e7ok normaldir. \u0130syana davet vard\u0131 kitab\u0131nda. Beni \u00fczen, a\u011f\u0131r\u0131ma giden, Kuvayi Milliye\u2019ye kat\u0131lm\u0131\u015f insanlardan onun \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131yla bu ayaklanmaya kat\u0131lanlar oldu, olabildi. Rizeli kuvvac\u0131lara kar\u015f\u0131 \u0130ngilizlerin \u00f6yle nefreti vard\u0131r ki, sans\u00fcrl\u00fc konular vard\u0131r. Mesela Malta s\u00fcrg\u00fcn\u00fc parlamenterlerimizi o \u0130ngiliz kalesinden denizalt\u0131yla ka\u00e7\u0131ran kahraman denizciler Rizeliydi. Kindar ve intikamc\u0131d\u0131r \u0130ngilizler, unutmazlar. Bu \u015fapka ayaklanmas\u0131nda da kesin \u0130ngiliz parma\u011f\u0131 vard\u0131r diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Onlar\u0131n \u00f6fkeleri sadece Mustafa Kemal\u2019in askerlerine de\u011fildir, onlar milattan \u00f6nceden beri sevmezler Rizelileri. \u00d6zellikle Potomya iki bin y\u0131l \u00f6nce bir O\u011fuzlu asker bar\u0131na\u011f\u0131 ve kurgand\u0131. Buran\u0131n O\u011fuz beylerine ait KURGAN (Gurcen) oldu\u011funu \u00e7ok iyi bildikleri i\u00e7in, bizi Potomya\u2019dan vurmakla atalar\u0131m\u0131zdan r\u00f6van\u015f almay\u0131 bile planlam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Devrim kanunlar\u0131n\u0131 kabul ettirmek me\u011ferse ne kadar zormu\u015f. E\u011fer tefeci imam namaz k\u0131ld\u0131r\u0131yorsa, o cemaat da imama bor\u00e7lu ise, kime itaat edecekleri bellidir. Oysa \u0130sl\u00e2m\u2019\u0131n asla kabul etmedi\u011fi tek \u015fey tefeciliktir diye bilirdik. <\/p>\n\n\n\n Devrim kanunlar\u0131yla icazetsiz imamlar ba\u015f\u0131nda sar\u0131kla k\u00f6yde dola\u015famayacakt\u0131! Halk\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda itibar kaybeden icazetsiz imamlar kullan\u0131ld\u0131 bu isyanda. Mahkemede isyanc\u0131lardan birine sorulan soru tam da buydu;<\/p>\n\n\n\n Soru: Ne i\u015f yapars\u0131n?<\/p>\n\n\n\n Cevap: G\u00fcrgen karyesinin imam\u0131y\u0131m.<\/p>\n\n\n\n Soru: H\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan m\u0131 ta\u2019yin edildin?<\/p>\n\n\n\n Cevap: K\u00f6yl\u00fc taraf\u0131ndan ta\u2019yin edildim.<\/p>\n\n\n\n Soru: Vesikan var m\u0131?<\/p>\n\n\n\n Cevap: Vesika hen\u00fcz almad\u0131m \u00e7\u00fcnk\u00fc hasta idim.<\/p>\n\n\n\n Soru: Vesikas\u0131 olmayanlar\u0131n sar\u0131k saramayaca\u011f\u0131 hakk\u0131nda kanunu bilmiyor musun?<\/p>\n\n\n\n Cevap: Bu kanundan \u015fimdi haberim oluyor, evvel bilmiyordum.<\/p>\n\n\n\n Bu zab\u0131ttaki her cevapta san\u0131\u011f\u0131n bir yalan\u0131n arkas\u0131na saklanmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. Vesikas\u0131 yok ama imam\u2026 K\u00f6yl\u00fc tayin etmi\u015f kendini\u2026 Hastayd\u0131, bu isyana nas\u0131l kat\u0131ld\u0131\u2026 Cami d\u0131\u015f\u0131nda sar\u0131k takamayaca\u011f\u0131n\u0131 bildiren kanuna kar\u015f\u0131 isyan ediyor ama o kanunu bilmiyormu\u015f\u2026<\/p>\n\n\n\n Pek tabiidir ki isyanc\u0131lar halk\u0131 galeyana getirmek i\u00e7in yalans\u0131z edemezdi; \u201cPa\u015falar \u00f6ld\u00fc, h\u00fck\u00fcmet d\u00fc\u015ft\u00fc, Mustafa Kemal Pa\u015fa \u00f6ld\u00fc, \u0130smet Pa\u015fa \u00f6ld\u00fc\u201d gibi yalanlar da s\u00f6ylediler. <\/p>\n\n\n\n Tefecilik yapan \u0130slahiye k\u00f6y\u00fcnden Kara hoca (Kandemir!) lakapl\u0131 birinin varl\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z eden Fevzi Kar ile Kalamoz\/Akp\u0131nar k\u00f6y\u00fcnde hen\u00fcz sa\u011fken (2014\u2019de 85 ya\u015f.) yapt\u0131\u011f\u0131m iki k\u0131sa video kay\u0131t \u201dmayana1950\u201d youtube kanal\u0131mda yay\u0131ndad\u0131r. Okul i\u00e7in ayr\u0131lan keresteleri onun yakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir: Bkz. https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=glU3CplPB88&t=54s<\/a><\/p>\n\n\n\n