Rize’nin geleneksel turun\u00e7gil meyveleri tek tipe inmeye ba\u015flad\u0131. Portakal ad\u0131yla geliyor, ama o da de\u011fil. <\/p>\n\n\n\n
\u00d6nceleri en az d\u00f6rt \u00e7e\u015fit portakal\u0131m\u0131z vard\u0131; Yatak portakal\u0131 (s\u0131kmal\u0131k), Yafa, Finike ve Kan portakal\u0131. Bunlar yerlilerimizdir.<\/p>\n\n\n\n
Va\u015fington geldi, nas\u0131l geldi\u011fini ara\u015ft\u0131rmak hi\u00e7 akl\u0131ma d\u00fc\u015fmedi, ama \u015fimdi merak etmeye ba\u015flad\u0131m. O geldi bizim s\u0131kmal\u0131klar bitti. Manavda \u00e7ok \u015f\u0131k g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor, albenisi var diye insanlar ona y\u00f6neldi, s\u0131kmal\u0131klar\u0131n suyu kurudu!<\/p>\n\n\n\n
Portakall\u0131k mahallesi insan\u0131 olup da kendi bah\u00e7esindeki s\u0131kmal\u0131klar\u0131 be\u011fenmeyip manavdan Washington sat\u0131n alanlar\u0131 biliyorum. Bu insanlar kendi bah\u00e7elerindeki t\u00fcr\u00fcn bilin\u00e7siz yok edicileri olduklar\u0131n\u0131 hi\u00e7 bilmediler. Bilin\u00e7li t\u00fcketici olmay\u0131 beceremediler.<\/p>\n\n\n\n
D\u00f6nelim geneti\u011fi bozuk portakallara\u2026<\/p>\n\n\n\n
Rize Millet Park\u0131\u2019nda \u0130talyan ziraat \u015firketinin geneti\u011fini bozup pazarlad\u0131\u011f\u0131 abuk subuk g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u00fc s\u00f6zde portakal fidanlar\u0131n\u0131 g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131k. Ka\u015f’tan arkada\u015f\u0131m diyor ki, bizde de a\u011fa\u00e7 kavunu diye \u0130talya’dan ithal p\u00fcr\u00fczs\u00fcz d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fl\u00fc, polema adl\u0131 bir \u015fey sat\u0131l\u0131yor manavlarda. Portakal diye portakala benzer susuz bir meyve var bah\u00e7elerde, bunun fidan\u0131n\u0131 da d\u0131\u015far\u0131dan getiriyorlar.<\/p>\n\n\n\n
Bir an\u0131. Rizeli bir gemici anlatm\u0131\u015ft\u0131; gemilerde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 1970 y\u0131llar\u0131nda gemi \u0130talya’n\u0131n Toronto kentine u\u011fram\u0131\u015f, manavda mandalinan\u0131n \u00fczerinde “Rize mandalinas\u0131” etiketini okumu\u015ftu. \u015eimdi \u0130talya bize genleriyle oynanm\u0131\u015f portakal sat\u0131yor, bakar m\u0131s\u0131n\u0131z? <\/p>\n\n\n\n
Portakal\u0131n suyu s\u0131k\u0131lan t\u00fcr\u00fc bitiriliyor. Yeni \u0130talyan fidanlar Antalya\u2019da yay\u0131lmaya bizde de parklara girmeye ba\u015flad\u0131. Va\u015fingtonun k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fc gibi, i\u00e7inde \u00e7ekirdek yok, tatl\u0131 ama saman gibi, misafire bile ikram edilemez halde. Bir de Ka\u015f’tan arkada\u015f\u0131m der ki, \u201cPortakallar bir y\u0131l veriyor, ertesi y\u0131l kararm\u0131\u015f yamru yumru tuhaf bir meyvesi oluyor.\u201d Yani genleriyle bu kadar oynanm\u0131\u015f haldedir. <\/p>\n\n\n\n
\u00d6yleyse yapacak bir tek \u015fey var; g\u00fcmr\u00fck duvarlar\u0131n\u0131 y\u00fckseltip, bizde yeti\u015fen hi\u00e7 bir meyveyi ve fidan\u0131n\u0131 d\u0131\u015far\u0131dan almayaca\u011f\u0131z. O\u011fuz atam\u0131z Zulkarneyn gibi davranmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n\n\n\n
Art\u0131k \u0130srail tohumu bu\u011fdayla ekmek yemekten vazge\u00e7ece\u011fiz. Yeni evlilerde k\u0131s\u0131rl\u0131k bundan yay\u0131l\u0131yor, g\u00f6rm\u00fcyoruz.<\/p>\n\n\n\n
Bu\u011fday t\u00fcrlerimizi kaybettik, turun\u00e7gil t\u00fcrlerimizi de kaybetmeyelim.<\/p>\n\n\n\n
Rizeli fidanc\u0131lara sipari\u015f verece\u011fim, her bir \u00e7e\u015fitten onar tane sembolik fidan sat\u0131n al\u0131p G\u00fcneysu taraflar\u0131nda bah\u00e7esi olan dostlar\u0131ma hediye edece\u011fim, orada b\u00fcy\u00fcmelerini sa\u011flayaca\u011f\u0131m. Kalem a\u015f\u0131 almak isteyenler i\u00e7in turun\u00e7giller m\u00fczesi olsun istiyorum. <\/p>\n\n\n\n
Bu arada, yeni bir a\u011fa\u00e7 kavunu t\u00fcr\u00fc buldum bizim Portakall\u0131k mahallemizde. Ad\u0131 KARAG\u00d6Z. Da\u011f dibindeki G\u00fcng\u00f6r ailesinin bah\u00e7esindeyken 1970\u2019de aile Rize’yi terk ederken biti\u015fik kom\u015fular\u0131 Karayel ailesine hediye etmi\u015fler.<\/p>\n\n\n\n
Turun\u00e7gil a\u011fa\u00e7lar\u0131m\u0131z art\u0131k korumaya al\u0131nmas\u0131 gereken endemik bitki konumuna gelmi\u015ftir. Ki\u015filer kendi \u00f6zel bah\u00e7elerinde \u00e7ay bah\u00e7elerinden biraz fedak\u00e2rl\u0131k edip turun\u00e7gil \u00e7e\u015fitleriyle yeni bah\u00e7eler kurmal\u0131d\u0131r. BEN \u015eAHS\u0130 DESTE\u011e\u0130M\u0130 VERMEYE HAZIRIM.<\/p>\n\n\n\n
Bu maksatla belediye ba\u015fkan sekreterine gittim, randevu talep ettim. Konumuzla ilgili olarak endemik meyvelerimizi korumak \u00fczere meclis karar\u0131yla arsa tahsis edilmesini isteyece\u011fim. Batum\u2019da var.<\/p>\n\n\n\n
Apartman yap\u0131l\u0131rken m\u00fcteahhitler bah\u00e7eye dikmek zorunda olduklar\u0131 meyveleri dikmiyorlar ve bah\u00e7enin tamam\u0131n\u0131 helikopter sahas\u0131na \u00e7eviriyorlar. Soka\u011f\u0131m\u0131zda b\u00f6yle silme beton \u00f6rten in\u015faat\u00e7\u0131y\u0131 belediyeye \u015fikayet ettim. Betonun alt\u0131ndaki toprak da \u00f6l\u00fcyor!<\/p>\n\n\n\n
Ya yeni park alanlar\u0131na ekilen kal\u0131p ithal \u00e7imlere ne demeli? Onun alt\u0131ndaki toprak da \u00f6l\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n
Korkun\u00e7 bir zirai yok edi\u015fle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Ve kimse \u0130talyan \u015firketleriyle ba\u015f edemiyor. Yeni Roma k\u00f6le tacirleri i\u015fba\u015f\u0131nda, i\u015fbirlik\u00e7ilerini bulmu\u015f, \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n olan en \u015fifal\u0131 meyveler ellerinden al\u0131n\u0131yor. Meyvelerimizin genleri \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclerek cesetlerine a\u011fa\u00e7 diye bakt\u0131r\u0131l\u0131yoruz. Dur diyelim.<\/p>\n\n\n\n
Bildi\u011fimiz \u015fifal\u0131 meyveler de yok edilirse biz neden \u015fifa kitaplar\u0131 yaz\u0131yoruz? \u00d6yleyse ilk g\u00f6revimiz genleri bozulmam\u0131\u015f \u015fifas\u0131 y\u00fcksek meyvelerimizi gelece\u011fe ta\u015f\u0131mak olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u0130\u015fte merakl\u0131s\u0131na turun\u00e7gillerle dolu bir \u015fifa paketi.<\/p>\n\n\n\n
1. Turun\u00e7 marmelad\u0131. Kabu\u011fu ve \u00e7ekirde\u011fi de i\u00e7inde olandan.<\/p>\n\n\n\n
2. A\u011fa\u00e7 kavunu kabu\u011fu re\u00e7eli.<\/p>\n\n\n\n
3. Finike portakal\u0131 kabu\u011fundan \u00e7erez, kuru \u00fcz\u00fcm ve dut kurusu kar\u0131\u015f\u0131m\u0131.<\/p>\n\n\n\n
4. Greyfurt. Komposto yap\u0131l\u0131r, suyuna tar\u00e7\u0131n kabu\u011fu at\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
5. Nar kompostosu. Nar\u0131n kabu\u011fu ayr\u0131ca kurutulur, kabuk \u00e7ay\u0131 i\u00e7ilir.<\/p>\n\n\n\n
6. Sir’den Bal sirkesi. Sabahlar\u0131 bir ka\u015f\u0131k, 21 g\u00fcn i\u00e7ilir.<\/p>\n\n\n\n
7. Kral yo\u011furdu. Sir\u2019den yap\u0131lm\u0131\u015f bal sirkesi anas\u0131yla g\u00fcnl\u00fck s\u00fcte mayalanm\u0131\u015f yo\u011furt.<\/p>\n\n\n\n
8. Armut sirkesi. 21 g\u00fcn sirkeli suyla g\u00fcnl\u00fck temizlik i\u00e7in ve haftal\u0131k banyo temizli\u011finde sirkeli su kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in. Az sirke kat\u0131lm\u0131\u015f suyla, kulaklar, kulak alt\u0131 boyun, koltuk alt\u0131, burun i\u00e7ine \u00e7ekme (bu yolla sin\u00fcslere ve \u00f6staki borusuna bas\u0131n\u00e7la sirkeli su g\u00f6nderme), kas\u0131klara, basura ve ayak parmak altlar\u0131 s\u0131vazlan\u0131r. Kalan sirkeli su ba\u015f\u0131na d\u00f6k\u00fcl\u00fcr, kafa derisi ve sa\u00e7lar sirkeli suyla \u0131slat\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bu \u015fifa paketini \u015fiddetli grip ge\u00e7irmekte olan dostum, yazar\u0131 oldu\u011fum Z\u00fcmr\u00fct Rize Gazetesinin sahibi Faik Bako\u011flu\u2019na bug\u00fcn haz\u0131rlad\u0131m, gazeteye g\u00f6t\u00fcrd\u00fcm. \u015eifalar olsun.<\/p>\n\n\n\n
Turun\u00e7 \u00e7e\u015fitlerimizi korumaya, herkes g\u00f6rev ba\u015f\u0131na!<\/p>\n\n\n\n
Mayana \/ 16.1.2023<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Rize’nin geleneksel turun\u00e7gil meyveleri tek tipe inmeye ba\u015flad\u0131. Portakal ad\u0131yla geliyor, ama o da de\u011fil. \u00d6nceleri en az d\u00f6rt \u00e7e\u015fit portakal\u0131m\u0131z vard\u0131; Yatak portakal\u0131 (s\u0131kmal\u0131k),…<\/p>\n