Ordunun dereleri aksa yukar\u0131 aksa\u2026 Olabilemezliktir, mani s\u00f6z\u00fcd\u00fcr demeyin. Olur.<\/p>\n\n\n\n
Hangi durumda olur, bir d\u00fc\u015f\u00fcnelim. E\u011fer deniz suyu y\u00fckselirse dereler yukar\u0131 do\u011fru dolar, deniz seviyesiyle e\u015fitlenene kadar sular yukar\u0131 akar. Su alt\u0131nda deprem olunca tsunami olu\u015fur ve deniz \u00f6nce geri \u00e7ekilir, sonra kabararak sahile bindirir, k\u00f6rfezlerden ve derelerden i\u00e7eri girer. Sahil mahallelerinde su basman\u0131 seviyesinin \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kar, kanalizasyonlardan yukar\u0131 f\u0131\u015fk\u0131r\u0131r, alt katlardaki evlere tuvalet pisli\u011fiyle beraber p\u00fcsk\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n
Sormak istiyorum; eski Rize evlerinin avlusuna ta\u015f merdivenden inilirdi, neden?<\/p>\n\n\n\n
\u00c7\u00fcnk\u00fc evlerin mutfa\u011f\u0131 ve hayat denilen ya\u015fam alan\u0131 su basman\u0131 seviyesinin \u00fcst\u00fcnde kurulurdu. Kesme ta\u015f duvarlar\u0131m\u0131z vard\u0131. Evin giri\u015fi su basman\u0131 seviyesindeydi. Bah\u00e7eye gitmek i\u00e7in be\u015f-on basamak ta\u015f merdivenden inilirdi.<\/p>\n\n\n\n
Bu kadar \u00f6nemli temel in\u015faat bilgisi neden unutulur, neden nesiller birbirine bu bilgiyi aktarmaz? E\u011fitim hayatta kalmay\u0131 \u00f6\u011fretmiyorsa daha neyi \u00f6\u011fretir. Bug\u00fcn okullarda masal okutuyoruz. Jeoloji tarihi de okutmuyoruz, bu limanlar, bu dolgu alanlar nas\u0131l olu\u015ftu, \u00f6\u011fretmiyoruz. Sahil boyunca t\u00fcm koylar akarsular\u0131n getirdi\u011fi toprakla d\u00fczl\u00fck alanlara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Kazd\u0131k\u00e7a alt\u0131 ta\u015fl\u0131kt\u0131r, g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Derelerin getirdi\u011fi ta\u015flar\u0131 kum \u00e7ak\u0131l haline gelene kadar deniz dalgalar\u0131yla d\u00f6vm\u00fc\u015ft\u00fcr. Dik yama\u00e7lardan a\u015fa\u011f\u0131 ya\u011fmur sular\u0131n\u0131n ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 verimli toprak da bu koylar\u0131 verimli bah\u00e7elere \u00e7evirir.<\/p>\n\n\n\n
\u0130\u015fte o do\u011fal dolgu bah\u00e7elere yap\u0131lan evlerin, su basman\u0131 seviyesinde y\u0131\u011fma ta\u015f evlerin, bir duvar\u0131n\u0131n zemin art\u0131 1.kat, art\u0131 2. kat seviyesinde g\u00fcneye bakan bir duvar\u0131n\u0131n hi\u00e7 y\u0131k\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Bu duvar, ana destek duvar\u0131 olarak 500 y\u0131l sonra bile yerinde durmaktad\u0131r. Bu nedir?<\/p>\n\n\n\n
Bu evleri ilk yapanlar bu bilgileri aktarmadan m\u0131 gittiler, yoksa haz\u0131ra konanlar konfora al\u0131\u015ft\u0131k\u00e7a kadim bilgileri yok sayd\u0131lar, unuttular. Tarihi evler terk edildiklerinde 100 k\u00fcsur y\u0131l daha ayakta kald\u0131ktan sonra, sadece \u00e7at\u0131 onar\u0131m\u0131ndan ve ba\u015fka sorun ya\u015famad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n\n\n\n
\u015eimdi bu verimli sahil bah\u00e7elerini kibrit kutusu gibi beton evlerle doldurduk. Bu binalar\u0131n ka\u00e7 y\u0131ll\u0131k \u00f6mr\u00fc var biliyor musunuz? Bu evde do\u011fan \u00e7ocuklar\u0131n \u00f6mr\u00fcnden daha k\u0131sa!<\/p>\n\n\n\n
\u00c7ocuklara ger\u00e7e\u011fi anlatal\u0131m. \u00d6nce tarih.<\/p>\n\n\n\n
Sekiz bin y\u0131l \u00f6nce a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7\u00f6ken iki g\u00f6l halinde olan eski Karadeniz, Akdeniz\u2019den gelen sularla doldu. Sular a\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131ya y\u00fckseldi\u011fi i\u00e7in insanlar \u201cSular a\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131 do\u011fru akt\u0131\u201d diye efsanele\u015ftirdiler.<\/p>\n\n\n\n
Son b\u00fcy\u00fck deprem tufan\u0131 o zaman ya\u015fand\u0131. Ege\u2019de ve Karadeniz\u2019de ya\u015fanan \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc depremlerine Kay\u0131p Atlantis ad\u0131 verilmi\u015ftir. Ege ve Karadeniz k\u0131ta sahanl\u0131\u011f\u0131 o zaman \u00e7\u00f6kt\u00fc.<\/p>\n\n\n\n
Eskiden Truva ile Girit aras\u0131nda at s\u0131rt\u0131nda y\u00fcr\u00fcme yolu vard\u0131, Sinop ile K\u0131r\u0131m aras\u0131nda karayolu bent vard\u0131. Roma\u2019dan bor\u00e7 almay\u0131 red eden, onlara vergi de vermeyen kendi kendinin efendisi (Panti\/Pagan!) olan O\u011fuzo\u011fullar\u0131n\u0131n denizi oldu\u011fu i\u00e7in ad\u0131 Pontus denizi oldu. Hem denizci hem karac\u0131 sava\u015f\u00e7\u0131yd\u0131lar. Atlar\u0131 hem denizde hem karada sava\u015f at\u0131 olarak e\u011fitirlerdi. \u201c\u0130yi at bin, iyi ok at, asla bor\u00e7 para alma\u201d ata \u00f6\u011f\u00fctleri vard\u0131. Alt\u0131n paras\u0131n\u0131n \u00fczerinde O\u011fuzlu kral\u0131n geriye d\u00f6n\u00fck ok atarken resmini koyarlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Hayatta kalmak i\u00e7in kendini d\u00fc\u015fmandan ve afetlerden nas\u0131l koruyaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011fretmek gerekiyordu. \u00d6rne\u011fin izcilik, yavrukurt e\u011fitimi verilirdi. 2005 y\u0131l\u0131na kadar okullar\u0131m\u0131zda bu en \u00f6nemli e\u011fitsel kol \u0130zcilik\u2019ti. <\/p>\n\n\n\n
Bak\u0131n, asr\u0131n depreminde gen\u00e7 \u00e7ocuklar \u00e7ad\u0131r kurma ve hayka t\u0131rmanma (gece da\u011fa \u00e7\u0131kma), iz b\u0131rakarak ormanda ya\u015fam alan\u0131 olu\u015fturma, oyunlarla ileti\u015fim kurma, vb hayatta kalma dersleri vermedi\u011fimiz i\u00e7in bilmiyorlar. Kim kald\u0131rd\u0131 \u0130zcilik E\u011fitimini, yerine internetten masal okur-yazarl\u0131\u011f\u0131 koydular?<\/p>\n\n\n\n
\u015eimdi Rize ve Karadeniz sahil yerle\u015fimleri i\u00e7in uyar\u0131c\u0131 yaz\u0131lar yaz\u0131yorum. \u00c7ocuklar\u0131m\u0131za hayatta kalma e\u011fitimi verelim. Depremde ya\u015fam \u00fc\u00e7geni kurmak de\u011fil, sular y\u00fckseldi\u011finde ne yapmal\u0131y\u0131z? Sahil evlerinde b\u00f6yle bir tehlike kar\u015f\u0131s\u0131nda ne yap\u0131l\u0131r? \u00d6ncelik bu olacak.<\/p>\n\n\n\n
B\u0130R: Sahilde deniz seviyesinin alt\u0131nda bodrum otopark depo vb yasa\u011f\u0131na uymayan binalar\u0131n bu zeminleri derhal kal\u0131n duvar \u00f6r\u00fclecek. Ki \u015fu anda deprem b\u00f6lgesinde en b\u00fcy\u00fck tasar\u0131m yanl\u0131\u015f\u0131 zemin katlar\u0131 market olan bo\u015f duvarl\u0131 binalar g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n
Benim kendi oturdu\u011fum 12 katl\u0131 Morg\u00fcl apartman\u0131m\u0131z dahil, sahilde bir \u00e7ok apartman\u0131n zemin ve bodrum katlar iki kere bo\u015f duvarl\u0131d\u0131r; en alt\u0131 deniz seviyesinin alt\u0131nda otopark oldu\u011fu i\u00e7in, ikincisi d\u00fckkan kat oldu\u011fu i\u00e7in. Derhal bu temeller ve duvarlar doldurulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
12 y\u0131l \u00f6nce, kendi oturdu\u011fum binam\u0131z\u0131n otopark\u0131 s\u00fcrekli suyla doluyordu, iptal edilmesi i\u00e7in Ankara\u2019da \u0130mar \u0130skan Bakanl\u0131\u011f\u0131na dilek\u00e7e vermi\u015f birisiyim.<\/p>\n\n\n\n
Peki, otopark sorunu nas\u0131l giderilir diyecek olursan\u0131z. Projesi y\u0131llar \u00f6nce Abd\u00fclbaki Fil taraf\u0131ndan belediyeye verilmi\u015ftir (kendi beyan\u0131d\u0131r), ben de yazd\u0131m; \u015fehrin sahil boyu iki ucunda ara\u00e7lar i\u00e7in otopark, \u015fehre giri\u015f rayl\u0131 sistem, \u015fehir i\u00e7inde taksi. S\u0131f\u0131r maliyetle hem de. Yerle\u015fimi, sanayi \u00e7ar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ve yeni devlet binalar\u0131n\u0131 Askoroz dere yata\u011f\u0131na de\u011fil, bay\u0131r yukar\u0131 semtlere vermek gerekir.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7ocuklar\u0131m\u0131za bir an \u00f6nce tsunamiyi \u00f6\u011fretmeliyiz. Oyunla\u015ft\u0131rarak. Sular y\u00fckselirse \u00f6nce deniz geri \u00e7ekilmi\u015ftir. Denizi seyretmeye de\u011fil patikalardan yukar\u0131 da\u011flara \u00e7\u0131kmal\u0131y\u0131z, \u00f6yleyse \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131m\u0131z tepeyi \u015fimdiden tespit edelim, oraya en kestirme nereden \u00e7\u0131kar\u0131z, bunu prova edelim. \u0130zcilikteki gibi gece y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc (Hayka \u00c7\u0131k\u0131\u015f) \u00f6\u011fretelim, \u00e7ad\u0131r kurmay\u0131, ip \u00f6rmeyi, d\u00fc\u011f\u00fcm atmay\u0131 \u00f6\u011fretelim, odun ate\u015finde yemek yapmay\u0131, vb.<\/p>\n\n\n\n
Ve oturaca\u011f\u0131m\u0131z evi se\u00e7erken Japonlar gibi da\u011fl\u0131k semtleri tercih edelim.
\u00c7ocuklar\u0131m\u0131za sular y\u00fckselirse nas\u0131l hayatta kalacaklar\u0131n\u0131 \u00f6\u011fretelim.<\/p>\n\n\n\n
Deprem ve tsunami d\u00fc\u015fman\u0131n elinde bir silaha d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc zaman tek kurtar\u0131c\u0131 sahip oldu\u011fun bilgidir.<\/p>\n\n\n\n
Ad\u0131m\u0131n anlam\u0131 Asya\u2019da Umay Ana, Etr\u00fcsklerde Turan Mele\u011fi, S\u00fcmerlerde \u0130nanna idi. Bebe\u011fi koruyan melek demekmi\u015f. Sevdim ad\u0131m\u0131. Uyar\u0131lar\u0131m\u0131 bu manevi ba\u011flamda \u00f6nemsemenizi rica ediyorum.<\/p>\n\n\n\n
Mayana<\/p>\n\n\n\n
6.3.2023<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ordunun dereleri aksa yukar\u0131 aksa\u2026 Olabilemezliktir, mani s\u00f6z\u00fcd\u00fcr demeyin. Olur. Hangi durumda olur, bir d\u00fc\u015f\u00fcnelim. E\u011fer deniz suyu y\u00fckselirse dereler yukar\u0131 do\u011fru dolar, deniz seviyesiyle…<\/p>\n